Przez wiedzę do Wolności Oddechu

Średnio w każdej klasie jest co najmniej jedno dziecko z objawami astmy. Często o jego chorobie nie wiedzą nawet rodzice. Program „WOLNOŚĆ ODDECHU – Zapobiegaj Astmie” uczy dzieci oraz ich opiekunów, jak rozpoznać astmę i jak z nią żyć. Adresowany do szkół podstawowych Program Edukacyjny, zainicjowany został przez Główny Inspektorat Sanitarny w 2004 roku w 3 województwach. W roku szkolnym 2007/08 obejmie już całą Polskę!  

Astma w Polsce 

W Polsce liczbę chorych dzieci szacuje się prawie na milion. Liczby te znalazły potwierdzenie w badaniach przesiewowych przeprowadzonych w ramach Programu Edukacyjnego „Wolność Oddechu – Zapobiegaj Astmie”. W latach 2004-2005 badania objęły 16621 uczniów z klas I-III chodzących do 395 szkół podstawowych w 6 województwach. Objawy astmy miało średnio 8% badanych uczniów, ale wyniki były bardzo zróżnicowane. Co najbardziej jednak niepokojące, w ponad połowie przypadków rodzice dzieci, u których stwierdzono objawy astmy nie wiedzieli wcześniej nic o ich chorobie.

Liczba zachorowań na astmę wzrasta z roku na rok, a szczególnie duży odsetek chorych jest wśród osób młodych. Choć nauka przynosi coraz to nowe sensacyjne odkrycia, to ciągle nie jest dokładnie znana przyczyna choroby. Rozwój medycyny w ostatnich dekadach pozwala jednak być optymistą. Umiemy już zdiagnozować astmę we wczesnym stadium, a także skutecznie zahamować rozwój choroby. Właściwie prowadzona osoba z astmą może dziś normalnie żyć: uczyć się, pracować i uprawiać sport. Terapia astmy wcale nie musi być dużym obciążeniem czasowym ani finansowym dla chorego. Natomiast gdy astma nie jest kontrolowana, wtedy objawy stają się z czasem coraz bardziej uciążliwe, a atak może oznaczać hospitalizację i zagrożenie dla życia. Dlatego szczególnie ważne jest wyczulenie na ten problem rodziców i nauczycieli. To od nich w dużym stopniu zależy, czy dzieci z astmą będą mogły normalnie żyć. 

Program Edukacyjny

„Wolność Oddechu – Zapobiegaj Astmie” to program edukacyjny prowadzony wśród uczniów klas I-III szkół podstawowych realizowany wspólnie przez Główny Inspektorat Sanitarny, Polskie Towarzystwo Oświaty Zdrowotnej, Polskie Towarzystwo Alergologiczne oraz firmę AstraZeneca. Przeprowadzone w pierwszych edycjach badania wykazały dramatycznie niski poziom świadomości zdrowotnej. Aktualnie Program koncentruje się na upowszechnianiu wiedzy o astmie. Od września zeszłego roku trwa IV edycja Programu, która obejmuje 13 województw: podkarpackie, warmińsko-mazurskie, małopolskie, mazowieckie, śląskie, lubelskie, łódzkie, zachodniopomorskie, opolskie, kujawsko-pomorskie, pomorskie, podlaskie i świętokrzyskie. W roku szkolnym 2007/2008 dołączą ostatnie 3 województwa: wielkopolskie, lubuskie i dolnośląskie. Tym samym Program obejmie całą Polskę. Zakrojona na tak szeroką skalę działalność edukacyjna jest możliwa dzięki partnerskiej współpracy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, organizacji prozdrowotnych oraz firmy AstraZeneca.

Edukacja prowadzona jest w oparciu o jednolite założenia merytoryczne i metodyczne na wszystkich poziomach, tj. krajowym, wojewódzkim, powiatowym i szkolnym oraz wymaga aktywnego udziału dzieci, rodziców i nauczycieli. Program z jednej strony uczy, jakie są objawy astmy, oraz gdzie ewentualnie można się zgłosić po pomoc. Przede wszystkim jednak Program ma uświadamiać, że osoba z astmą może być „normalnym” uczniem i kolegą. Choroba musi jednak być najpierw wykryta, a następnie właściwie prowadzona pod kontrolą lekarza specjalisty. W ramach Programu prowadzona jest również edukacja na temat aktywności fizycznej przez dzieci z astmą. Wysiłek jest jednym z czynników mogących wywołać zaostrzenie choroby. Nagminne jest zwalnianie uczniów z astmą z zajęć wychowania fizycznego. Tymczasem odpowiednie dostosowanie ćwiczeń fizycznych do sytuacji chorego dziecka może być bardzo istotnym elementem prawidłowej terapii astmy. Program przekonuje dzieci oraz ich opiekunów o potrzebie ruchu oraz informuje ich, jak bezpiecznie uprawiać aktywność fizyczną, będąc chorym na astmę.

Edukacja rodziców, nauczycieli i samych uczniów odbywa się z wykorzystaniem filmów edukacyjnych, broszurek, plakatów i innych gadżetów dla uczniów. Wychowawcy otrzymują dodatkowo materiał informacyjny o astmie, a uczniowie dostają ładnie ilustrowaną książeczkę „W klasie z Jasiem”, w której autorka Małgorzata Strzałkowska opisuje historię chłopca z astmą. W trakcie prowadzonych zajęć dzieci dowiadują się podstawowych informacji o zdrowiu, a także uczą się tolerancji i umiejętności wczucia się w sytuację chorej osoby. Tak prowadzona edukacja wśród najmłodszych kształtuje empatię i powoduje wzrost świadomości zdrowotnej w szkole oraz w rodzinie, czyli w najważniejszych dla dzieci środowiskach. Efekty tych działań są nie do przecenienia. Pionierskie doświadczenia Programu „Wolność Oddechu – Zapobiegaj Astmie” powinny być wykorzystane w podobnych inicjatywach edukacyjnych w przyszłości. 

Wyniki Programu Edukacyjnego

• Edycja pilotażowa (wiosna 2004) objęła 85 szkół i 21.857 uczniów.
• I edycja (jesień 2004) objęła 124 nowe szkoły i 20.640 uczniów (10.315 objęto badaniami przesiewowymi).
• II edycja (wiosna 2005) objęła kolejne 186 szkół i 22.959 uczniów (6.306 objęto badaniami).
• III edycja (jesień 2005 / wiosna 2006) objęła 475 nowych szkół i 86.029 uczniów.
• W IV edycji (jesień2006/wiosna 2007) do Programu zostały włączone 634 szkół i 91.181 uczniów.
  

Od etapu pilotażowego do końca tego roku szkolnego działaniami edukacyjnymi objętych zostanie 242.666 uczniów z 1.504 szkół podstawowych i około 250.000 ich rodziców oraz opiekunów.